اثر عصاره برخي از گياهان دارويي مراتع استان اردبيل بر جمعيت ميکروبي شکمبه تحت شرايط آزمايشگاهي

توسط:
سميه خورشيدي

پايان‌نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد
در رشته علوم دامي (گرايش تغذيه دام) از دانشگاه محقق اردبيلي
اردبيل- ايران

ارزيابي و تصويب شده توسط کميته پايان نامه با درجه
دکتر فرزاد ميرزايي آقچه قشلاق (استاد راهنماي اول و رئيس کميته)
دکتر علي مهدوي (استاد راهنماي دوم)
دکتر هرمز منصوري (استاد مشاور اول)
دکتر سيد مهدي رضوي(استاد مشاور دوم)

تقديم به پدر و مادر عزيزم
فيلسوفانم، اديبانم، تنها دلايل زندگي‌ام که وجودشان مايه‌ي آرامش من است.
تقديم به خواهراي نازنينم. فرشته هاي نجيبي که يک لحظه خنديدن آن ها به هزار سال خوشبختي مي ارزد.
و تقديم به اساتيد ارجمندم آقايان دکتر فرزاد ميرزايي، دکتر علي مهدوي، دکتر هرمز منصوري و دکتر مهدي رضوي که با دلسوزي‌ها و راهنمايي‌هاي خالصانه خود پيمودن اين راه دشوار را بر من آسان ساختند.

تشکر و قدر داني
امروز بار ديگر در برابر لطف و مهرباني پروردگارم سر تعظيم فرود مي آورم که همواره و در هر شرايطي لحظه‌اي مرا تنها رها نکرد و راهنماي بي‌مثل و مانندي براي تمام مراحل زندگي‌ام بود. پروردگاري که بي‌منت بخشيد، و عشق ورزيد بي آن که انتظار پاسخي داشته باشد. حال که به لطف و ياري خداوند نگارش اين پايان نامه به اتمام رسيده است بر خود لازم مي‌دانم از همه عزيزاني که مرا در انجام اين پايان نامه ياري کردند، تشکر و قدرداني نمايم.
صميمانه تشکر را از پدر و مادر عزيزم، فيلسوفانم، اديبانم که همه ي دلايل من براي زندگي هستند دارم. دو کوه استواري که همواره و در هر شرايطي پشتيبان و ياور من بودند و حضورشان آرامش‌بخش زندگي من است. همچنين از دو خواهر نازنينم تشکر مي‌کنم که با حضور گرم و پرمهرشان تحمل روزهاي سخت را براي من ممکن کردند.
از اساتيد راهنماي بزرگوارم جناب آقاي دکتر ميرزايي و جناب آقاي دکتر مهدوي سپاسگزارم که با دلسوزي و تلاش بي‌دريغ سختي مرا در اين راه ياري نمودند. به راستي که بسيار از ايشان آموختم.
از استاد مشاور گرانقدرم جناب آقاي دکتر هرمز منصوري که با وجود مشغله ي زياد که در دوران رياست موسسه تحقيقاتي علوم دامي داشتند همواره براي من وقت گذاشتند و در کمال خونسردي مرا راهنمايي نموده و براي انجام هر چه بهتر اين تحقيق مرا قدم به قدم ياري نمودند کمال تشکر و قدرداني را دارم.
از جناب آقاي دکتر مهدي رضوي نيز بسيار سپاسگزارم.
از موسسه تحقيقات علوم دامي کشور و همکاريشان، تشکر مي نمايم.
در پايان از دانشجويان عزيز دانشگاه محقق اردبيلي که از من حمايت کردند و مرا باور داشتند تشکر مي نمايم.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه و مروري بر تحقيقات گذشته
1-1- مقدمه 2
1-2- محتويات شکمبه و ويژگي‌هاي تخمير در نشخوارکنندگان 3
1-2-1- گازهاي حاصل از تخمير 3
1-2-2- اسيدهاي چرب فرار 5
1-2-3- نيتروژن آمونياکي 5
1-2-4- ترکيب جمعيت‌هاي ميکروبي در بخش‌هاي مختلف شکمبه 6
1-3- ميکروارگانيسم‌هاي شکمبه 6
1-3-1- باکتري‌ها 7
1-3-2- تک‌ياخته‌ها 8
1-3-3- قارچ‌ها 9
1-4- اهميت گياهان دارويي 12
1-5- عوامل موثر در توليد عصاره‌هاي گياهي 13
1-5-1- اندام‌هاي خاص توليدکننده عصاره‌هاي گياهي 13
1-5-2- ساختار ترشحي 13
1-5-2-1- ساختار ترشحي خارجي 13
1-5-2-2- ساختار ترشحي داخلي 13
1-5-3- عوامل اکولوژيکي 14
1-5-4- کشت و فرآوري گياه 14
1-6- مشخصات گياه‌شناسي گونه‌هاي مورد مطالعه 14
1-6-1-گياه سپيده (Crambe orientalis) 14
1-6-2- گياه گلپر (Heracleum persicum) 18
1-6-3- گياه zosima absinthifolia 21
1-6-4- گياه مريم نخودي Teucrium polium l. 23
1-6-5- گياه پونه (Oregano vulgare L.) 25
1-7- روش آزمون گاز 28

فصل دوم: مواد و روش‌ها
2-1- منطقه مورد مطالعه و نحوه نمونه‌برداري 30
2-1-1- منطقه نمونه‌برداري 30
2-1-2- زمان نمونه‌برداري و انتقال نمونه‌ها به آزمايشگاه 30
2-2- آزمون گاز 31
2-2-1- آماده‌سازي نمونه‌‌ها براي آزمون گاز 31
2-2-2- مايع شکمبه و بافر 31
2-2-3- زمان‌هاي ثبت توليد گاز 32
2-2-4- مزايا و معايب آزمون گاز 32
2-2-5- آماده‌سازي عصاره‌ها براي آزمون گاز 33
2-2-6- آماده‌سازي نمونه خوراک و سرنگ‌ها 33
2-2-7- تهيه مايع شکمبه 34
2-2-8- تهيه بزاق مصنوعي 34
2-2-9- تهيه نمونه شاهد 36
2-2-10- تزريق مخلوط بزاق مصنوعي و مايع شکمبه در سرنگ‌ها 36
2-2-11- تزريق عصاره‌ها به سرنگ‌ها 37
2-2-12- انکوباسيون و قرائت گاز توليدي 38
2-2-13- تعيين حجم گاز توليدي 38
2-3- تهيه و آماده‌سازي مايع شکمبه جهت تهيه محيط کشت 39
2-3-1-محيط کشت 39
2-3-2- تهيه محلول 0/1 درصد همين 41
2-3-3- تهيه مخلوط اسيدهاي چرب فرار 41
2-3-4- تهيه محلول مواد معدني شماره I 41
2-3-5- محلول مواد معدني شماره II 41
2-3-6- تهيه محيط کشت 42
2-3-7- توزيع محيط کشت 42
2-3-8- تهيه محلول رقيق کننده بي‌هوازي 43
2-3-9- تهيه مايع شکمبه تازه 44
2-3-10- تهيه رقت‌هاي مختلف از مايع شکمبه 44
2-3-11- تلقيح و نگهداري کشت‌هاي انجام شده 47
2-4- تخمين تعداد باکتري‌ها 48
2-5- شمارش تک‌ياخته‌ها 48
2-6- شمارش قارچ‌هاي بي‌هوازي 49

فصل سوم: نتايج
3-1- فراسنجه‌هاي شکمبه 51
3-2- مقايسه بين سطوح مختلف 49
3-2-1- مقايسه بين سطوح عصاره Teucrium polium l (مريم نخودي) 49
3-2-2- مقايسه بين سطوح عصاره Crambe orientale (سپيده) 50
3-2-3- مقايسه بين سطوح عصاره Heracleum persicum (گلپر) 51
3-2-4- مقايسه بين سطوح عصاره zosima absinthifolia (زوسيما) 51
3-2-5- مقايسه بين سطوح عصاره Oregano vulgare L (پونه) 51
3-2-6- توليد گاز بخش تجزيه‌پذير سريع (a) 53
3-2-7- توليد گاز بخش مواد نامحلول در آب و کند تجزيه در شکمبه (b) 53
3-2-8- توليد گاز بالقوه (a+b) 54
3-2-9- ثابت نرخ توليد گاز (c) 55
3-3- تخمين جمعيت ميکروبي شکمبه 56
3-3-1- تخمين جمعيت باکتري‌ها 56
3-3-1-1- تخمين جمعيت باکتري‌ها در ساعت صفر 57
3-3-1-1-1- سطح 100 ميلي گرم بر ليتر 57
3-3-1-1-2- سطح 200 ميلي گرم بر ليتر 57
3-3-1-1-3- سطح 300 ميلي گرم بر ليتر 57
3-3-1-2- تخمين جمعيت باکتري‌ها در ساعت چهار پس از انکوباسيون 57
3-3-1-2-1- سطح 100 ميلي گرم بر ليتر 57
3-3-1-2-2- سطح 200 ميلي گرم بر ليتر 58
3-3-1-2-3- سطح 300 ميلي گرم بر ليتر 58
3-3-1-3- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح هر عصاره 58
3-3-1-3-1- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح هر عصاره در ساعت صفر 58
3-3-1-3-1-1- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح مختلف عصاره Crambe orientalis 58
3-3-1-3-1-2- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح مختلف عصاره Heracleum persicum 58
3-3-1-3-1-3- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح مختلف عصاره Zosima absinthi 59
3-3-1-3-1-4- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح مختلف عصاره Teucrium polium 59
3-3-1-3-1-5- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح مختلف عصاره Oregano vulgare 59
3-3-1-3-2- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح مختلف هر عصاره در ساعت چهار 59
3-3-1-3-2-1- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح مختلف عصاره Crambe orientalis 59
3-3-1-3-2-2- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح مختلف عصاره Heracleum persicum 59
3-3-1-3-2-3- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح مختلف عصاره Zosima absinthi 60
3-3-1-3-2-4- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح مختلف عصاره Teucrium polium 60
3-3-1-3-2-5- مقايسه جمعيت باکتري‌ها بين سطوح مختلف عصاره Oregano vulgare 60
3-3-2- تخمين تعداد پروتوزوآ و قارچ‌ها 60

فصل چهارم: بحث
4-1- اثر عصاره‌ها بر قابليت هضم و توليد گاز 48
4-2- نحوه عمل عصاره‌ها 51
4-3- اثر عصاره بر pH شکمبه‌اي 52
4-4- اثر عصاره بر جمعيت ميکروبي شکمبه 53
4-5- ترکيبات شيميايي عصاره‌هاي گياهان دارويي 57
4-6- نتيجه‌گيري کلي و پيشنهادها 62
4-6-1- نتيجه‌گيري کلي 62
4-6-2- پيشنهادها 62
منابع 63

فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 1-1- متابوليسم NADH H+ و توليد متان در نشخوارکنندگان 4
شکل 1-2- روند تخمير توسط باکتري‌هاي شکمبه‌اي 8
شکل 1-3- گياه دارويي Crambe orientalis L 15
شکل 1-4- گياه گلپر 19
شکل 1-5- گياه دارويي zosima absinthifolia 22
شکل 1-6- گياه دارويي Teucrium polium 24
شکل 1-7- گياه دارويي Oregano vulgare L 25

فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 1-1- موقعيت و مقدار اسيدهاي چرب در عصاره C.orientalis 17
جدول 2-1- محلول مواد معدني کم نياز (A) 34
جدول 2-2- محلول مواد معدني اصلي (C) 35
جدول 2-3- محلول بافر مواد معدني (B) 35
جدول 2-4- محلول ريزازورين 35
جدول 2-5- محلول احياء کننده 35
جدول 2-6- نسبت محلول‌ها در ترکيب بزاق مصنوعي 36
جدول 2-7 45
جدول 2-8 45
جدول 2-9 45
جدول 2-10- اجزاي محيط کشت جهت رشد باکتري‌هاي شکمبه 46
جدول 2-11- ترکيب رقيق کننده بي‌هوازي (A.D.S) 47
جدول 3-1 گاز حاصل از تخمير جيره و عصاره‌هاي گياهان دارويي پس از 96 ساعت انکوباسيون 51
جدول 3-2- اثر سطوح مختلف پنج عصاره بر فراسنجه‌هاي توليد گاز 52
جدول 3-3- تعداد کل باکتري‌ها در هر ميلي ليتر مايع شکمبه بعد از تاثير عصاره‌ها 56

فصل اول
مقدمه و مروري بر تحقيقات گذشته

1-1- مقدمه
در بين حيوانات اهلي گياهخوار، نشخوارکنندگان سهم بزرگي را در تامين خوراک و سلامت بشر دارند. از طرفي تغذيه نقش اصلي را در بازده اقتصادي و عملکردي اين دام‌ها داشته به طوري که تقريبا دوسوم از کل هزينه توليدات دامي در واحدهاي مختلف پرورش دام به هزينه‌هاي خوراک اختصاص داشته و از طرفي با توجه به مسئله کمبود پروتئين حيواني و افزايش توليد با منابع علوفه‌اي موجود، لازم است تا از ارزش تغذيه‌اي منابع خوراکي قابل دسترس و مکمل‌هاي قابل استفاده به منظور افزايش راندمان توليد اطلاع کافي وجود داشته باشد (اميرخاني، 1386). از اين رو اهميت تغذيه مناسب نشخوارکنندگان ايجاب مي‌نمايد که ارزش غذايي هر يک از مواد خوراکي و اجزاي تشکيل دهنده آنها طبق روش‌هاي صحيح و استاندارد تعيين گردد (قورچي، 1374).
معده حيوانات نشخوارکننده از چهار بخش شکمبه، نگاري، هزارلا و شيردان تشکيل گرديده است (آلاوونگ و همکاران، 2010). سه بخش اول فاقد هر گونه غده بوده و پيش معده ناميده شده و دو بخش آخر جايي است که هضم ميکروبي يا تخمير در آن صورت مي‌پذيرد (منصوري و همکاران، 1381). شکمبه داراي انواع باکتري، پروتوزوآ و قارچ است اما باکتري در تمام جنبه‌هاي تخمير شکمبه‌اي نقش غالب را بازي مي‌کند (راسل و همکاران، 2002).
حيوانات نشخوارکننده (گاو، گوسفند، بز و غيره) آنزيم‌هاي تجزيه‌کننده فيبر را نمي‌سازند و براي استفاده از ترکيبات ديواره سلولي گياهان متکي به ميکروارگانيسم‌هاي مستقر در دستگاه گوارش خود مي‌باشند به اين ترتيب که حيوان براي ميکروارگانيسم‌ها زيستگاهي فراهم مي‌کند به نام شکمبه و در عوض ميکروارگانيسم‌ها نيز با تخمير خوراک و توليد انواع اسيدها، پروتئين‌هاي ميکروبي و ويتامين‌ها را براي نشخوارکننده قابل استفاده مي‌نمايند (راسل و همکاران، 2002).
متناسب با نوع خوراک مصرفي روزانه در گاو 100 تا 190 ليتر بزاق ترشح مي‌شود (منصوري و همکاران، 1381). بزاق مرکب از بي کربنات و فسفات بوده و به عنوان يک عامل بافري مهم در شکمبه عمل مي‌نمايد (منصوري و همکاران، 1381).

1-2- محتويات شکمبه و ويژگي‌هاي تخمير در نشخوارکنندگان
محتويات شکمبه به صورت لايه‌هايي از

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید