حوزه هايي هستند که از آنها براي ارزيابي پيشرفت سازمان جهت دستيابي به تعالي استفاده مي شود. در اين شکل پويايي مدل به نمايش گذاشته شده است. نوآوري و يادگيري به عنوان ابزاري کمکي جهت بهبود توانمندسازها که منتهي به بهبود نتايج نيز مي شوند، مشاهده مي گردد. مدل مزبور ديدگاه وسيعي براي حصول به تعالي مورد قبول در تمامي عملکردهاي مورد انتظار دارد و بر اين پايه استوار است که نتايج عالي در رابطه با عملکرد، مشتريان، کارکنان و جامعه از طريق تحقق رهبري، اتخاذ خط مشي و استراتژي، کارکنان، مشارکت، منابع و فرآيندها به دست مي آيند.
2-1-14- فرآيندتحليل سلسله مراتبي (مدل AHP):
فرآيند تحليل سلسله مراتبي يکي از روش‌هاي تصميم گيري با معيارهاي چند گانه ? است که به منظور تصميم گيري و انتخاب يک گزينه از ميان گزينه هاي متعدد تصميم، با توجه به شاخص‌هايي که تصميم گيرنده تعيين مي کند، به کار مي‌رود. اين روش در سال ???? به همت توماس ال ساعتي ابداع و ارائه گرديد. فرآيند تحليل سلسله مراتبي منعکس کننده رفتار طبيعي و تفکر انساني است. اين تکنيک مسائل پيچيده را بر اساس آثار متقابل آنها مورد بررسي قرار مي‌دهد و آنها را به شکلي ساده تبديل کرده، به حل آن مي‌پردازد (مهرگان،???،????).
فرآيند تحليل سلسله مراتبي به ما کمک مي کند تا بتوانيم تصميمات مناسب براي موضوعات پيچيده را با ساده نمودن و هدايت مراحل تصميم گيري اتخاذ کنيم. فرآيند تحليل سلسله مراتبي روشي است که در آن يک وضعيت پيچيده، به بخشهاي کوچک‌تر آن تجزيه شده، سپس اين اجزاء در يک ساختار سلسله مراتبي قرار مي‌گيرد. در اين روش به قضاوت‌هاي ذهني با توجه به اهميت هر متغير مقادير عددي اختصاص داده، متغيرهايي که بيشترين اهميت را دارند، مشخص مي‌شوند؛ به عبارت ديگر، ترتيب اولويت متغيرهاي تعيين مي شود(قاديکلايي و ديگران،2013).
فرآيند تحليل سلسله مراتبي با نظم بخشيدن به فرآيند تفکر گروهي، يک ساختار مؤثر براي تصميم گيري ايجاد مي کند. تخصيص مقادير عددي به متغيرهاي مسئله، به تصميم گيرندگان کمک مي کند تا الگوي مناسب تفکر را براي رسيدن به نتيجه دارا باشد.
به علاوه ماهيت اجماع در تصميم گيري گروهي (ماهيت مشورتي آن) موجب بهبود سازگاري قضاوت‌ها شده، پايائي فرآيند تحليل سلسله مراتبي را به عنوان يک ابزار تصميم گيري افزايش مي‌دهند. به اين ترتيب، به کمک فرآيند تحليل سلسله مراتبي مي‌توان مسائل پيچيده اي که در بر گيرنده عوامل متعددند را درک نمود (آذر و رجب زاده، ???8،??-??).
فرايند AHP مدلي انعطاف پذير مي باشد که اين زمينه را فراهم مي‌سازد تا افراد و گروه‌ها عقايدي را شکل دهند و مسائل را به‌وسيله تصورات خود و اخذ راه حل مناسب، تعريف نمايند. همچنين فرايند فوق افراد را قادر مي‌سازد تا حساسيت راه حل يا نتيجه را نسبت به تغييرات در اطلاعات، ارزيابي نمايند. فرايند سلسه مراتب تحليلي، فرايندي قدرتمند بوده و براي برخورد موفقيت آميز با مسائل پيچيده اقتصادي اجتماعي و سياسي طراحي شده است (ساعتي?، ????،???-???).
همچين (AHP) ساختاري موثر را براي تصميم گيري گروهي به‌وسيله اعمال يک نظم بر فرايندهاي تفکر گروه، فراهم مي‌سازد. ضرورت تعيين ارزش عددي براي هر متغير مسئله، به تصميم گيرندگان کمک مي‌نمايد تا الگوهاي تفکر منسجمي را حفظ نموده و به يک نتيجه دست يابند. بعلاوه ماهيت توافق در تصميم گيري گروه موجب بهبود هماهنگي و ثبات قضاوت‌ها شده به عنوان يک ابزار تصميم گيري افزايش (AHP) و اعتبار مي‌يابد. به‌کارگيري اين روش مستلزم چهار گام عمده زير است (مهرگان،????،???).
گام ?. مدل سازي: در اين گام، مسئله و هدف مورد نظر به صورت سلسله مراتبي از عناصر که با يکديگر در ارتبا ط مي‌باشند، در مي‌آيد؛ که اين عناصر تصميم شامل “شاخصهاي تصميم گيري” و “گزينه هاي تصميم” مي‌باشند.
گام ?. قضاوت ترجيحي: مقايسه هايي بين گزينه هاي مختلف تصميم، بر اساس هر شاخص صورت گرفته و در مورد اهميت شاخص تصميم با انجام زوجي.
گام ?. محاسبات وزنهاي نسبي: وزن و اهميت “عناصر تصميم” نسبت به هم از طريق مجموعه اي از محاسبات عددي تعيين مي شود.
گام ?. ادغام وزنهاي نسبي: اين گام به معني رتبه بندي گزينه هاي تصميم صورت مي‌پذيرد.
ابن روش، مانند آنچه در مغز انسان انجام مي شود، به تجزيه و تحليل مسايل مي‌پردازد. فرآيند تحليل سلسله مراتبي تصميم گيرندگان را قادر مي‌سازد اثرات متقابل و همزمان بسياري از وضعيت هاي پيچيده و نامعين را تعيين کنند. اين فرآيند، تصميم گيرندگان را ياري مي کند تا اولويت‌ها را بر اساس اهداف، دانش و تجربه خود تنظيم نمايند؛ به نحوي که احساسات و قضاوت هاي خود را به طور کامل در نظر گيرند. براي حل مسايل تصميم گيري از طريق فرآيند تحليل سلسله مراتبي، بايد مسئله را به دقت و با همه جزئيات، تعريف و تبيين کرد و جزئيات آن را به صورت ساختار سلسله مراتبي ترسيم نمود. فرآيند تحليل سلسله مراتبي بر اساس سه اصل زير استوار است:
* اصل ترسيم در خت سلسله مراتبي
* اصل تدوين و تعيين اولويت‌ها
* اصل سازگاري منطقي قضاوت‌ها.
اصل ترسيم درخت سلسله مراتبي
بر اساس اين اصل، درک يک مسئله در حالت کلي و پيچيده، براي انسان کاري دشوار است و ممکن است ابعاد مختلف و مهم مسئله مورد نظر، مورد توجه قرار نگيرد. از اين رو، تجزيه يک مسئله کلي، به چندين مسئله جزئي تر، در درک مسئله بسيار کارساز مي باشد. در واقع تجزيه يک مسئله بزرگ تر به مسائل کوچک تر، بيانگر روابط موجود بين عناصر کوچک تر است؛ به گونه اي که با انجام اين عمل، روابط مفاهيم مسئله مورد تصميم گيري و همچنين ارتباط هر عنصر با عناصر ديگر، به دقت درک مي شود. با اين کار، “درخت سلسله مراتبي تصميم” بوجود مي‌آيد و در درک مسئله، کمک قابل توجهي مي کند.
در درخت سلسله مراتبي، در سطح اول، “هدف” قرار مي‌گيرد. در سطح دوم، “معيارها” ذکر مي‌شوند. اگر “معيارهاي فرعي” نيز وجود داشته باشند، در سطح سوم ذکر مي شود. در پائين ترين سطح، “گزينه‌ها” قرار مي گيردکه در نمودار ?-?? نشان داده شده است.

نمودار 2-5: درخت سلسله مراتبي تصميم (يو?،????، ????)
تعيين اولويت‌ها
انسان نمي‌تواند يک مسئله را به طور کلي درک نمايد؛ بنابراين، آن‌ها را به مسايل کوچک‌تر تجزيه مي کند و با توجه به معيارهاي مشخص، بين آنها مقايسات زوجي انجام داده و برتري يک گزينه بر گزينه ديگر را مشخص مي‌نمايد. سپس اين نتايج، وارد مدل هاي مختلف تصميم گيري شده تا درک بهتري از کل سيستم ارائه شود.
سازگاري منطقي قضاوت‌ها
ذهن انسان مي‌تواند به نحوي بين اجزا، رابطه برقرار کند که بين آن‌ها سازگاري و ثبات منطقي وجود داشته باشد. سازگاري در دو مفهوم به کار مي‌رود:
ايده‌ها و اشياءمشابه، باتوجه به ارتباطشان، در يک گروه قرار مي‌گيرند. براي نمونه يک انگور و يک مهره، از نظر معيار گردي، در يک گروه قرار مي‌گيرند؛ ولي اگر معيار مورد نظر طعم باشد، بين اين دو ارتباطي وجود ندارد.
معيار دوم، ميزان ارتباط بين ايده هاي مختلف، با توجه به معيار خاص آنهاست. اين ارتباطات، تأثير نسبي اجزاي هر سطح را به اجزاي سطوح بالاتر نشان مي‌دهد (مؤمني، ????،??-??).

الگوريتم AHP
در اين مرحله با مدل تحليل سلسله مراتبي داده، مسئله را تجزيه و تحليل کرده و آن را به چند قسمت ساده تر تجزيه مي‌کنيم. پس از آن که گزينه‌ها و شاخص‌ها مشخص شد، بين شاخص‌ها مقايسات زوجي انجام مي‌دهيم. در مرحله بعد، براي هر شاخص بين گزينه‌ها، مقايسات زوجي انجام مي‌دهيم. سپس از الگوريتم زير پيروي مي‌کنيم:
الف) به هنجار کردن ماتريس مقايسات زوجي
ب) به دست آوردن ميانگين حسابي هر سطر ماتريس به هنجار شده مقايسات زوجي (که به آن وزن هاي نسبي گفته مي شود)
ج) ضرب وزن هاي نسبي شاخص‌ها در ميانگين حسابي گزينه‌ها
د) رتبه بندي کردن گزينه‌ها.
بعد از اين مرحله، به سراغ “سنجش نرخ ناسازگاري” مي‌رويم. به اين منظور، مراحل زير را طي مي‌کنيم:
گام?. محاسبه بردار مجموع وزني (WSV): ماتريس مقايسات زوجي (D) را در بردار وزن هاي نسبي ضرب کنيد. به بردار حاصل، “بردار مجموع وزني” گفته مي شود.
WSV=D×W
گام ?. محاسبه بردار سازگاري (CV): عناصر بردار مجموع وزني را بر بردار وزن هاي نسبي تقسيم کنيد. به بردار حاصل، “بردار سازگاري” گفته مي شود.
گام?. محاسبه بزرگ‌ترين مقدار ويژه ماتريس مقايسات زوجي (max?): براي محاسبه بزرگ‌ترين مقدار ويژه ماتريس مقايسات زوجي، ميانگين عناصر بردار سازگاري محاسبه مي شود.
گام ?. محاسبه شاخص ناسازگاري (II): شاخص ناسازگاري به صورت زير حساب مي شود.
II=
گام?. محاسبه نرخ ناسازگاري (IR): به اين منظور، به ترتيب زير عمل مي شود:
IR=
در اينجا،IRI (شاخص ناسازگاري تصادفي) مقداري است که از جدول مربوطه استخراج مي شود. جدول شاخص ناسازگاري تصادفي، بر اساس شبيه سازي به دست آمده است و به صورت جدول ?-? است:

جدول (2-1) شاخص ناسازگاري تصادفي
?? ? ? ? ? ? ? ? ? ?
N
??/? ??/? ??/? ??/? ??/? ??/? ??/? ??/? ? ?
IRI
مؤمني، ????، (??)
در صورتي که نرخ ناسازگاري، کوچک‌تر يا مساوي ?/? باشد، در مقايسات زوجي، سازگاري وجود دارد و مي‌توان کار را ادامه داد. در غير اين صورت، تصميم گيرنده بايد در مقايسات زوجي تجديد نظر کند.
لازم به ذکر است که براي پر کردن ماتريس مقايسات زوجي، از مقياس ? تا ? استفاده مي شود تا اهميت نسبي هر عنصر نسبت به عناصر ديگر، در رابطه با آن خصوصيت، مشخص شود. جدول (?-?)، مقياس را براي انجام مقايسات زوجي نشان مي‌دهد.
جدول (2-2) مقياس AHP
شرح
تعريف
درجه اهميت
دوعنصر، اهميت يکساني داشته باشند
اهميت يکسان
?
? عنصر نسبت به عنصر ديگر، نسبتا ترجيح داده مي شود.
نسبتا مرجح
?
يک عنصر نسبت به عنصر ديگر، زياد ترجيح داده مي شود.
ترجيح زياد
?
يک عنصر نسبت به عنصر ديگر، بسيار زياد ترجيح داده مي شود.
ترجيح بسيار زياد
?
يک عنصر نسبت به عنصر ديگر، ترجيح فوق العاده زيادي دارد.
ترجيح فوق العاده زياد
?

ارزش هاي بينابين
?،?،?،?
مؤمني، ????، (??)

?-?-?- مقدمه
مرور مطالعات و تحقيقات مرتبط با موضوع از منابع مختلف نظير دانشگاه‌ها و مراکز تحقيقاتي داخل و خارج کشور و نيز سايت‌هاي اينترنتي متصل به مؤسسات، دانشگاه‌ها و مراکز تهيه و تدارک کننده منابع علمي و پژوهشي، مؤيد اين نکته هستند تاکنون مطالعات و تحقيقات زيادي در مورد موضوع ارزيابي عملکرد انجام شده است. همان گونه که در فوق نيز اشاره شده است مطالعات و تحقيقات انجام شده مرتبط با موضوع تحقيق وجود دارد که ذيلاً به تعدادي از آن‌ها که شباهت و قرابت بيشتري با تحقيق حاضر داشته‌اند اشاره مي‌گردد.
?-?-?- مروري بر سابقه تحقيقات مشابه داخلي
در سال هاي اخير تحقيقات و پژوهش هاي بسياري انجام شده اندکه با استفاده از فنون تصميم گيري چند معياره به ارزيابي عملکرد مالي سازمان ها و واحدهاي صنعتي مختلف پرداخته اند. در اين بخش به شرح مفصل برخي از اين تحقيقات خواهيم پرداخت.
دقيقي و ديگران (1392) سيستم نظارت مالي در صنعت بيمه ايران را با سه سيستم ديگر نظارت بر توانگري ارزيابي و مقايسه نموده اند. نتايج حاصل از ارزيابي چهار سيستم مذکور بر مبناي 11 معيار انتخاب‌شده نشان‌دهنده آن بود که سيستم نظارت بر توانگري پيشنهادي بيمه مرکزي نسبت به سيستم‌هاي ديگر مزيتي ندارد.
تقي زاده و فضلي (1390) در مطالعه اي با هدف ارائه روش اندازه‌گيري عملکرد مالي شرکت‌ها در بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از فنون تصميم گيري چند معياره فازي، از ترکيب تحليل رابطه

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید